دومین روز هفته سلامت: تابآوری نظام سلامت؛ از شوکهای ناگهانی تا چالشهای روزمره
به گزارش روابط عمومی ، دکتر زهرا اسکندری، دکترای تخصصی سلامت در بلایا و فوریتها و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز در مصاحبه اختصاصی با خبرنگار وب دا به اهمیت تابآوری نظام سلامت، مدیریت علمی در بحران (روز دوم هفته سلامت) پرداخت.
خبرنگار وب دا : خانم دکتر اسکندری، با تبریک آغاز هفته سلامت و نامگذاری دومین روز آن با عنوان «تابآوری نظام سلامت، مدیریت علمی در بحران»، لطفاً بفرمایید منظور از «تابآوری نظام سلامت» دقیقاً چیست و چه ویژگیهایی دارد؟
دکتر اسکندری: با سلام و تبریک متقابل. تابآوری نظام سلامت به توانایی یک سیستم بهداشتی برای مقاومت، سازگاری، حفظ کارکردهای اساسی و یادگیری از شوکها و چالشها اشاره دارد. نظامهای سلامت برای ارائه خدمات ایمن و باکیفیت به جامعه، بر مجموعهای از کارکردهای پایهای استوارند که در برابر فشارها و اختلالات آسیبپذیر هستند. اگر یک نظام سلامت نتواند این فشارها را تحمل کند، ممکن است با اختلال جدی یا حتی فروپاشی مواجه شود.
خبرنگار وب دا : در ادبیات پژوهشی، این مفهوم چگونه تعریف میشود و چه اصطلاحاتی با آن گره خوردهاند؟
دکتر اسکندری: مفهوم تابآوری در نظام سلامت نسبتاً جدید است و هنوز تعریف واحد و جهانشمولی برای آن وجود ندارد. اما اصطلاحات کلیدی که در توصیف آن به کار میروند شامل: شوک، سازگاری، حفظ (کارکردها)، جذب (فشار)، پاسخ، تحمل کردن، یادگیری و تحول هستند. به طور خلاصه، یک نظام سلامت تابآور، سیستمی است که بتواند فشار ناشی از شوکها را تحمل کند، کارکردهای اصلی خود را حفظ نماید، به موقع و مؤثر پاسخ دهد، از تجربیات گذشته بیاموزد و در صورت نیاز، خود را متحول سازد.
خبرنگار وب دا: چرا تابآوری نظام سلامت در شرایط کنونی اهمیت ویژهای پیدا کرده است؟
دکتر اسکندری: چالشهای اخیر، از جمله تغییر الگوهای بیماریها، مقاومت روزافزون میکروبها به آنتیبیوتیکها، بحرانهای مالی جهانی و افزایش وقوع رویدادهای شدید آب و هوایی، همگی فشار مضاعفی بر نظامهای سلامت وارد کردهاند. این چالشها، از اختلالات در سطح محلی گرفته تا همهگیریهای جهانی مانند کووید-۱۹، نه تنها منجر به تلفات جانی قابل توجهی شدهاند، بلکه عملکرد نظامهای سلامت را نیز به شدت مختل کردهاند. لذا، تقویت تابآوری برای مقابله با این بحرانها امری حیاتی است.
خبرنگار وب دا : آیا انواع مختلفی از تابآوری در نظام سلامت وجود دارد؟
دکتر اسکندری: بله، میتوان دو نوع اصلی تابآوری را تفکیک کرد:
-
تابآوری در برابر شوکهای ناگهانی: این نوع تابآوری عمدتاً در مواجهه با رویدادهای غیرمنتظره مانند همهگیریهای عفونی (مانند ابولا، زیکا) و بلایای طبیعی (زلزله، سیل) اهمیت پیدا میکند. تمرکز اصلی در این بخش بر مدیریت حوادث و فوریتها است.
-
تابآوری روزمره (مزمن): این نوع تابآوری در برابر چالشهای پایدار و طولانیمدت مطرح میشود که لزوماً شوک ناگهانی نیستند، بلکه فشاری مداوم و مزمن را بر نظام سلامت وارد میکنند. مثالهای آن شامل مقاومت آنتیبیوتیکی، بحرانهای مالی مستمر، و کمبود منابع در طول زمان است. متأسفانه، تابآوری روزمره کمتر در پژوهشها مورد توجه قرار گرفته، در حالی که اهمیت آن به اندازه تابآوری در برابر شوکهای ناگهانی، یا حتی بیشتر، است.
خبرنگار وب دا : بر اساس چارچوب سازمان جهانی بهداشت، نظام سلامت تابآور چه ویژگیهایی در شش بلوک ساختمانی خود دارد؟
دکتر اسکندری: چارچوب سازمان جهانی بهداشت، نظام سلامت را از شش بلوک اصلی تشکیل میدهد و برای تابآوری، هر یک از این بلوکها باید واجد ویژگیهای خاصی باشند:
-
رهبری و حاکمیت: این بلوک به عنوان مهمترین عامل ایجاد تابآوری شناخته میشود. ویژگیهای کلیدی آن شامل پاسخگویی و شفافیت همراه با برابری (به ویژه در زمان بحران که این اصل اغلب نادیده گرفته میشود)، توانایی پیشبینی چالشهای آینده (که نیازمند ساخت زیرساختها در زمان ثبات است، نه در اوج بحران)، یادگیری از تجربیات گذشته و اجرای مؤثر درسهای آموخته شده، و شناسایی و درگیر کردن ذینفعان مناسب در داخل و خارج از بخش سلامت است.
-
تأمین مالی: تخصیص مؤثر منابع مالی و محافظت از بودجه مراقبتهای سلامت برای تابآوری حیاتی است. استفاده از منابع مالی متنوع و پایدار، خطر کمبود بودجه در زمان بحران را به حداقل میرساند. یک نظام سلامت تابآور باید عمدتاً از طریق بودجه ملی، ترجیحاً از طریق مالیات، تأمین مالی شود. همچنین، توانایی حفظ قیمتهای پایدار برای محصولات پزشکی حتی در شرایط بحرانی، از ویژگیهای مهم است.
-
نیروی کار سلامت: نظام سلامت تابآور نیازمند نیروی کاری
نظر دهید