روز دوم – شنبه ۲۵/۰۷/۱۴۰5

سبک زندگی سالم بانوان و باروری سالم

پیام محوری: باروری سالم، با مراقبت از سلامت در طول زندگی تقویت می‌شود.

اهمیت موضوع

سلامت باروری تحت تأثیر عوامل زیستی، اجتماعی، محیطی و رفتاری است. سبک زندگی سالم بخشی از پیشگیری اولیه در سلامت باروری است. حفظ وزن مناسب، تغذیه متعادل، دریافت کافی اسیدفولیک، فعالیت بدنی منظم، پرهیز از دخانیات و مواد زیان‌آور، کنترل بیماری‌های مزمن و کاهش مواجهه با برخی آلاینده‌ها و سموم محیطی از مهم‌ترین مداخلات قابل تغییر برای بهبود سلامت پیش از بارداری و کاهش خطر پیامدهای نامطلوب مادر و جنین هستند. WHO در راهنمای جهانی جدید خود درباره ناباروری بر تغذیه سالم، فعالیت بدنی و ترک دخانیات برای افراد و زوج‌ هایی که قصد بارداری دارند، تأکید کرده است.

وزن سالم؛ یکی از پایه‌های سلامت باروری

هم کم ‌وزنی و هم اضافه‌وزن/ چاقی می‌توانند با پیامدهای نامطلوب باروری و بارداری همراه باشند. چاقی با افزایش خطر ناباروری، سقط، دیابت بارداری، پرفشاری خون باراری، خونریزی پس از زایمان و مرده زایی همراه باشد. بنابراین، بهینه سازی وزن پیش از بارداری اهمتی دارد.

تغذیه سالم و اسید فولیک

کیفیت رژیم غذایی را بر محدودیت‌های افراطی غذایی مقدم بدانید. WHO در نسخه به‌روزشده ۲۰۲۶، چهار اصل کفایت، تعادل، اعتدال و تنوع را اساس رژیم غذایی سالم می‌داند. مصرف بیشتر غلات کامل، حبوبات، سبزیجات، میوه‌ها و مغزها و کاهش نمک، قندها و چربی‌های اشباع و ترانس از اجزای مهم الگوی غذایی سالم است. الگوی غذایی متنوع و متعادل باید بخشی از مراقبت پیش از بارداری باشد. توصیه می‌شود زنان در سنین باروری روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسیدفولیک دریافت کنند؛ مصرف اسید فولیک پیش از بارداری و در اوایل بارداری به کاهش خطر نقص لوله عصبی کمک می‌کند. در زنان با خطر بالاتر، مانند سابقه بارداری مبتلا به نقص لوله عصبی، مقدار مورد نیاز متفاوت است و باید با نظر پزشک تعیین شود. نکته مهم این است که اسید فولیک جایگزین تغذیه سالم نیست؛ بلکه مکمل آن است.

فعالیت بدنی منظم

فعالیت بدنی منظم، یک مداخله پیشگیرانه مؤثر است. برای بزرگسالان، WHO حداقل 300 – 150 دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته یا 150- 75 دقیقه فعالیت شدید را توصیه می‌کند؛ همچنین تمرینات تقویت عضلات در حداقل دو روز هفته توصیه می‌شود. فعالیت بدنی با کاهش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت نوع ۲ و برخی سرطان‌ها همراه است. فعالیت بدنی منظم پیش از بارداری به حفظ آمادگی جسمانی، کنترل وزن و کاهش خطر عوامل متابولیک کمک می‌کند و بخشی از سبک زندگی سالم محسوب می‌شود. دخانیات؛ تهدیدی برای باروری

مصرف دخانیات فقط یک عامل خطر برای بیماری‌های قلبی و سرطان نیست؛ باروری نیز تحت تأثیر آن قرار می‌گیرد.  WHO در گزارش اختصاصی سال ۲۰۲۶ درباره دخانیات و ناباروری، شواهد ارتباط مصرف دخانیات با ناباروری را جمع‌بندی کرده است. همچنین WHO تأکید می‌کند که دخانیات می‌تواند باروری زنان و مردان را کاهش دهد. بنابراین، ترک دخانیات باید بخشی از مراقبت پیش از بارداری برای هر دو زوج باشد، نه فقط زن.

الکل و سایر مواد

مصرف الکل و برخی مواد روان‌گردان بر باروری و پیامدهای بارداری اثر نامطلوب دارد. WHO مصرف زیاد الکل را از عوامل سبک زندگی مرتبط با ناباروری می‌داند. در دوران بارداری نیز پرهیز از الکل اهمیت ویژه‌ای دارد.  

کنترل بیماری های مزمن قبل از بارداری

بارداری در مادران مبتلا به بیماری زمینه ای مانند دیابت، پرفشاری خون، بیماری تیروئید و برخی بیماری‌های روان‌پزشکی یا سایر بیماری‌های مزمن، در صورت مراجعه به موقع مادر قبل از بارداری، منعی برای بارداری نبوده و این مادران می توانند بارداری ایمن با مراجعه بهنگام قبل از بارداری داشته باشند.

مواجهه‌های محیطی و شغلی

در برنامه سلامت باروری باید به مواجهه با سرب، جیوه، برخی سموم دفع آفات، حلال‌ها و بعضی عوامل شغلی و محیطی توجه شود.

پیشگیری از ناباروری

ناباروری یک مشکل صرفاً زنانه نیست.  ناباروری می‌تواند ناشی از عامل زنانه، عامل مردانه، ترکیبی از هر دو یا علت نامشخص باشد. بنابراین توصیه‌های سبک زندگی سالم باید متوجه هر دو عضو زوج باشد. عوامل قابل تعدیل می‌توانند شامل مصرف دخانیات، اضافه‌وزن یا کم‌وزنی، برخی مواجهه‌های محیطی و برخی عفونت‌های قابل پیشگیری یا درمان‌پذیر باشند. از سوی دیگر، افزایش سن، به‌ویژه در زنان، یکی از عوامل مهم مرتبط با کاهش باروری است و اهمیت مشاوره پیش از بارداری را افزایش می‌دهد. راهنمای WHO در سال ۲۰۲۵، علاوه بر درمان، بر پیشگیری از ناباروری و دسترسی عادلانه به خدمات تشخیص و درمان تأکید ویژه دارد.

سلامت پس از یائسگی

یائسگی یک مرحله طبیعی از چرخه زندگی است، نه بیماری .با این حال، تغییرات هورمونی و افزایش سن می‌توانند بر سلامت استخوان، قلب و عروق، سلامت جنسی، علائم ادراری ـ تناسلی، خواب و سلامت روان اثر بگذارند. WHO تأکید می‌کند که وضعیت سلامت زن هنگام ورود به دوره یائسگی تا حد زیادی تحت تأثیر سلامت، سابقه باروری، سبک زندگی و عوامل محیطی سال‌های قبل می گیرد.  

 

اقدامات پیشنهادی دانشگاه

مشاوره پیش از بارداری

آموزش شیوه زندگی سالم شامل: تغذیه؛ فعالیت بدنی و دخانیات

مقابله با تبلیغات درمان‌های ناباروری فاقد شواهد

انتشار یک خبر رسمی با استفاده از آمار و منابع

تولید یک اینفوگرافیک یک‌صفحه‌ای

برگزاری جلسه پرسش و پاسخ علمی با حضور کارشناسان دانشگاه

پیشنهاد یک اقدام قابل انجام برای زنان جامعه در پایان هر محتوا

 

۵ پیام کوتاه شبکه‌های اجتماعی

باروری سالم از سال‌ها قبل از تصمیم به بارداری آغاز می‌شود.

سلامت باروری فقط مسئولیت زنان نیست؛ زوج‌محور است.

تحرک بیشتر، سلامت بیشتر

وزن سالم، تغذیه سالم و پرهیز از دخانیات بخشی از مراقبت از باروری است.

برای ناباروری، به سراغ خدمات علمی برویم نه تبلیغات درمانی

شاخص‌های پیشنهادی پایش

تعداد برنامه‌های آموزشی اجراشده

تعداد مخاطبان حضوری و دیجیتال

تعداد محتوای علمی تولید و منتشرشده

تعداد ارجاع‌های انجام‌شده در صورت مرتبط بودن با محور روز

منابع علمی

1. World Health Organization. Healthy diet [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2026 Jan 26 [cited 2026 Oct 10]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet
2. World Health Organization. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2020. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128
3. World Health Organization. Guideline for the prevention, diagnosis and treatment of infertility [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2025 Nov Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240115774
4. World Health Organization. Guideline for the prevention, diagnosis and treatment of infertility: summary of recommendations [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2025. Available from: https://www.who.int/teams/sexual-and-reproductive-health-and-research-(srh)/areas-of-work/fertility-care
5. World Health Organization. Tobacco and infertility [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2026. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/B09819